[Spomenik] Sovyet Anıtları’nı korumalı mı bırakmalı mı?

Savaş mimaridir, mimari savaştır.

Lebbeus Woods

60′lı 70′li yıllarda Yugoslavya komünist başbakanı Josip Broz Tito tarafından sipariş edilerek yapıyan bu yapılar, II. Dünya Savaşı sırasındaki toplama kamplarının bulunduğu yerlere inşa edilmiş. Mimarları farklı (Dušan Džamonja, Vojin Bakić, Miodrag Živković, Jordan ve Iskra Grabul…) olan bu yapılar “Sosyalist Devlet”in gücünü ve sağlamlığını göstermek için güçlü bir görsel etki yaratmış. 80‘lerde bu yapılar, özellikle öncü genç liderler için “vatanseverliğin göstergesi” olarak her yıl milyonlarla ziyaretçi çekiyordu. 90′larda Cumhuriyetin parçalanışından sonra, tamamen terk edildiler ve sembolik anlamları sonsuza dek kayboldu.

Jan Kempenaers 2006-2009 yılları arasında, elinde 1975 yılından kalma bir harita ile Eski Yugoslavya’yı gezerek, önümüze bu melankolik, bir o kadar da çarpıcı görüntüleri getirdi. Bu fotoğraflar ise karşımıza şu soruyu çıkardı: Geçmişe ait bu anıtlar saf heykeller olarak yaşamaya devam edebilirler mi? Bir tarafta, fiziksel olarak bulundukları harap durum ve kurumsal olarak ihmal edilmesi, daha genel sosyal tarihsel bir kırılmayı yansıtıyor. Diğer yandan ise, herhangi bir simgesel özellikleri olmadan bile muazzam biçimde göz alıcı eserler.